Wat is jade? De jadesteen uitgelegd

Jade is de naam voor twee verschillende stenen: jadeïet en nefriet. Allebei zijn het taaie gesteenten van piepkleine kristallen die in elkaar grijpen, en van allebei worden de bangles (stijve armbanden uit één stuk), kralen, hangers en ringen gemaakt die mensen kennen als jadesieraden.

Weinig van onze klanten stellen rechtstreeks de vraag “Wat is jade?” Ze vragen “Is dit echte jade?”, en achter die vraag zit meestal een misverstand over de naam: dat jade één groene steen is, dat nefriet een mindere soort jade is, of dat jade alleen Hetian-jade betekent. Elk van die misverstanden komt doordat één naam over twee stenen is uitgerekt.

Wat betekent het woord jade?

Het woord jade is de naam van een edelsteen en komt van een Spaanse uitdrukking: piedra de la ijada, “steen van de zij”. Spaanse auteurs gaven in de jaren 1560 die naam aan groene stenen uit Mexico en Midden-Amerika, waarvan men toen geloofde dat ze pijn in de zij en de nieren verlichtten. In het Frans werd l'éjade tot le jade doordat het woord op de verkeerde plek werd gesplitst, en het Engels nam jade in het begin van de 18de eeuw over uit het Frans. Ook nefriet draagt dat oude huismiddel in zijn naam: lapis nephriticus, letterlijk “niersteen”, is de Latijnse versie van de Spaanse uitdrukking.

De naam was er al lang voordat iemand wist waaruit de steen bestond. De drie eeuwen daarna gebruikten Europeanen jade voor die hele familie van taaie stenen om in te snijden, ongeacht of een stuk uit Amerika of uit China kwam. In 1863 onderzocht de Franse mineraloog Alexis Damour stukken gesneden jade die uit China naar Parijs waren gebracht, en ontdekte hij dat een ervan bestond uit een mineraal dat nog niemand had beschreven; hij noemde het jadeïet. De traditionele Chinese steen voor snijwerk had al een naam, nefriet, die hij in 1780 had gekregen. Geen van beide wetenschappelijke namen heeft het oude woord verdrongen, en daarom omvat jade nog steeds twee stenen.

Een Engels woordenboek geeft jade vandaag vier gangbare betekenissen:

• de edelsteen, dus jadeïet of nefriet
• een voorwerp dat uit een van beide stenen is gesneden
• jadegroen, de kleur die naar de steen is genoemd
• een knol, een afgeleefd oud paard, van een ouder Engels woord zonder verband met de steen, waar ook het Engelse “jaded” (afgestompt, verveeld) van komt

Het Chinees heeft een eigen woord, yu (玉), dat zowel ouder als ruimer is dan jade. Waar het voor staat, van deugd tot vrede en een lang leven, bespreken we in ons artikel over de betekenis en symboliek van jade. De bewerking van jade gaat in China ongeveer 9.000 jaar terug, tot gesneden stukken die in Xiaonanshan in Heilongjiang zijn gevonden, en de Shuowen Jiezi, een woordenboek dat rond 100 n.Chr. werd samengesteld, omschreef yu als “het mooie onder de stenen”. Al zo'n 3.000 jaar, sinds de Zhou-dynastie, staat jade in China ook voor iemands morele karakter.

Harde jade en zachte jade

Jadeïet en nefriet worden vaak harde jade en zachte jade genoemd (yingyu en ruanyu in het Chinees), en door die twee namen denken veel mensen die voor het eerst jade kopen dat nefriet een mindere of maar half echte jade is. De namen geven een klein verschil in hardheid weer, 6,5 tot 7 tegenover 6 tot 6,5 op de schaal van Mohs, geen verschil in kwaliteit. Nefriet maakt nog altijd krassen in glas, en nefriet is taaier dan jadeïet, dus er springt minder gemakkelijk een stukje af, zoals we uitleggen in onze gids over nefriet. De Chinese nationale norm voor de namen van edelstenen, GB/T 16552-2017, noemt beide natuurlijke jade en plaatst geen van beide boven de ander, en Hetian-jade, de naam die veel kopers het best kennen, is nefriet. Zo leggen we het aan klanten uit: rijst en tarwe zijn allebei echte granen, en jadeïet en nefriet zijn allebei echte jade.

Feiten over jade: jadeïet en nefriet naast elkaar

Feiten over jade komen in paren, omdat jadeïet en nefriet uit verschillende mineralen bestaan, met een andere chemische samenstelling, een andere dichtheid en een ander kleurenpalet.

Jadeïet, die we uitgebreid bespreken in onze gids over jadeïet en Birmese jade, is veel zeldzamer dan nefriet. De meeste jadeïet van edelsteenkwaliteit komt uit één mijnbouwgebied, Hpakant in het noorden van Myanmar, en daarom wordt fijne jadeïet als Birmese jade verkocht, terwijl nefriet op verschillende continenten wordt gewonnen; in ons artikel over waar jade wordt gevonden zetten we de vindplaatsen per land op een rij. Dat geconcentreerde aanbod is een belangrijke reden waarom fijne jadeïet zo duur is, al kan fijne nefriet nog altijd meer kosten dan gewone jadeïet. In de Chinese handel heet jadeïet feicui, en de meest gewaardeerde nefriet wordt verkocht als Hetian-jade, een naam voor het materiaal en niet voor de mijn.

Een paar andere stenen zitten op de grens van de naam, en het Chinese yu gaat verder dan het woord jade: het omvat ook serpentijn, de Dushan-steen en andere stenen om in te snijden, die we op een rij zetten in ons artikel over de soorten Chinese jade. Het GIA, het Gemological Institute of America, accepteert onder bepaalde voorwaarden nog één mineraal als jade: omfaciet, een naaste verwant van jadeïet, als het groen is en de kleur en eigenschappen overeenkomen met die van fijne jadeïet. Maw-sit-sit, een donkergroen gesteente dat rijk is aan het mineraal kosmochloor, komt uit hetzelfde deel van Myanmar en wordt soms verkocht als “kosmochloorjade”, maar het is een ander materiaal.

Is jade een edelsteen?

Jade is een edelsteen. Jadeïet en nefriet zijn allebei edelsteenmateriaal, dat wordt bewerkt en gepolijst om de schoonheid en de duurzaamheid, en gemmologen gebruiken jade als verzamelnaam voor de twee. Een edelsteen hoeft niet uit één kristal te bestaan: opaal en lapis lazuli zijn ook edelstenen, en geen van beide bestaat uit één kristal.

Is jade een edelsteen of een “halfedelsteen”?

In de oude, inmiddels verouderde westerse indeling geldt jade als “halfedelsteen”: die indeling reserveerde het woord edelsteen voor vier stenen, namelijk diamant, robijn, saffier en smaragd. Het onderscheid is een gewoonte uit de handel en geen maatstaf voor waarde, en veel mensen in de edelsteenhandel gebruiken het nu niet meer: de hoogste kwaliteit jadeïet, volgens die indeling een “halfedelsteen”, is een van de duurste edelstenen ter wereld. Smaragd is de edelsteen waarmee jade het vaakst wordt vergeleken, en in onze vergelijking jade vs. smaragd zetten we ze naast elkaar.

In China was de rangorde andersom. “Goud heeft een prijs, jade is onbetaalbaar” (黄金有价玉无价) is er nog altijd een bekend gezegde, en de Chinese keizers lieten hun staatszegels uit jade snijden.

Welke jade is het meest waard?

De waardevolste jade is keizerlijke jade: jadeïet in een intens, egaal smaragdgroen dat bijna transparant is. Keizerlijke jade wordt vaak verward met de jadeïet van het ijstype en de appelgroene jadeïet die ernaast worden verkocht, en in ons artikel over keizerlijk groen, het ijstype en appelgroene jade lees je hoe je ze uit elkaar houdt. Onder die topkwaliteit daalt de waarde met elke stap omlaag in kleur, doorschijnendheid en textuur, de factoren die we in het laatste deel van deze gids uitleggen.

Is jade een gesteente, een mineraal of een kristal?

Jade is een gesteente: elk stuk is een dichte massa microscopisch kleine kristallen, bijna allemaal uit één mineraalgroep, die in elkaar grijpen in plaats van als één kristal te zijn gegroeid. Onder een microscoop zijn de twee soorten jade verschillend opgebouwd. Jadeïet is een mozaïek van piepkleine korrels die dicht tegen elkaar liggen. Nefriet is een vlechtwerk van fijne vezels die als vilt door elkaar zijn verweven.

Die structuur geeft antwoord op de vier vragen die mensen stellen over wat voor materiaal jade eigenlijk is:

• Gesteente: ja. Geologen rekenen jade tot de gesteenten, en gesteente van jadeïet noemen ze jadeïtiet.
• Mineraal: niet helemaal. Jadeïet is de naam van een mineraal én van de edelsteen, en daarom zie je jade gemakkelijk aan voor een mineraal, maar nefriet is een gesteente van tremoliet en actinoliet, twee mineralen uit de amfiboolgroep.
• Kristal: niet één kristal. Een kwartspunt is als één kristal gegroeid; een jadekraal bestaat uit duizenden kristallen die samen zijn gegroeid. Winkels in stenen en kristallen verkopen jade toch als “kristal”, in de ruimere betekenis van een steen die wordt gebruikt bij het werken met kristallen, en die overtuigingen bespreken we in ons artikel over de werking die aan jade wordt toegeschreven.
• Kwarts: nee. Kwarts is siliciumdioxide, een ander mineraal, al is groen geverfd kwartsiet een van de meest voorkomende imitaties die als jade worden verkocht.

De in elkaar grijpende structuur verklaart ook de bekendste eigenschap van jade: een taaiheid die je bij die hardheid niet zou verwachten. Jade is niet harder dan kwarts, dus harde stofdeeltjes en zand kunnen er krassen in maken, maar een barst die in jade begint, moet zich om korrel na korrel of vezel na vezel heen werken, en maar weinig edelstenen zijn zo breukvast, zelfs diamant niet. Jadesnijders rekenen daarop als ze een stuk dunner slijpen tot opengewerkt snijwerk, en daarom kun je een massieve bangle van jade die uit één stuk steen is gesneden jarenlang elke dag dragen.

Hoe ziet jade eruit?

Gepolijste jade ziet er glad en zacht glanzend uit, van ondoorzichtig tot bijna doorzichtig, maar ruwe jade lijkt bijna niet op de afgewerkte steen.

Ruwe jadeïet zit meestal in een verweerde korst, bruin, geel of grijs, die de kleur binnenin verbergt. Verkopers slijpen een klein gepolijst venster in de korst, zodat kopers een stukje van de jade kunnen zien, maar het venster laat alleen dat stukje zien, en daarom is ruwe jadeïet kopen een gok. Nefriet komt voor als rivierkeien met een dunne korst en als bergmateriaal dat uit het gesteente is losgebroken, met weinig of geen korst. In onze gids over ruwe jade herkennen lees je waar kopers verder op letten en welke stenen voor jade worden aangezien.

Gepolijste jade heeft een zachte, diepe glans in plaats van de schittering van een gefacetteerde edelsteen, omdat jade wordt gevormd tot cabochons, kralen, bangles en snijwerk in plaats van met facetten te worden geslepen. Een cabochon, de bolle steen in een jadering, laat die glans goed zien. Jadeïet krijgt bij het polijsten een glasglans; nefriet heeft een zachtere, olieachtige gloed. Houd een gesneden hanger van jadeïet, zoals aan onze jadekettingen, tegen een raam, en bij fijn materiaal lijkt het licht van binnenuit te komen. In de jadehandel noemt men die doorschijnendheid water: hoe meer licht er door een stuk gaat, hoe meer water het heeft.

Jade bestaat in groen, wit, lavendel, geel, roodoranje, grijs en zwart, en in onze gids over jadekleuren en hun betekenis lees je wat elke kleur betekent en hoe die de waarde beïnvloedt. Eén stuk jadeïet kan meerdere kleuren tegelijk hebben. Welke kleuren het meest gewaardeerd worden, verschilt per steen: keizerlijk groen bij jadeïet, en bij nefriet een fijn, egaal wit dat in China “schapenvetjade” heet.

Andere vragen over de jadesteen

Waarvoor wordt jade gebruikt?

Jade wordt nu vooral gebruikt voor sieraden en snijwerk, van massieve bangles en kralensnoeren tot de kleine cabochons in jade-oorbellen. Onder jadesnijwerk valt elk voorwerp dat uit jade is gevormd, van een kleine hanger tot een groot siervoorwerp. Metalen gereedschap snijdt nauwelijks in jade, dus jadesnijders slijpen de jade met schuurmiddelen, tegenwoordig vooral met diamantgereedschap, en in onze vergelijking van handgesneden en machinaal gesneden jade lees je welke sporen elke methode achterlaat. In het neolithicum maakten mensen in China en Europa sieraden en rituele voorwerpen van jade, maar ook bijlen en messen, omdat jade zo moeilijk breekt.

Hoe ontstaat jade?

Jade ontstaat diep onder de grond, onder omstandigheden die maar weinig gesteenten doormaken. Jadeïet kristalliseert bij hoge druk en een vrij lage temperatuur, vooral waar een tektonische plaat onder een andere duikt, en nefriet ontstaat waar hete vloeistoffen serpentiniet of dolomietmarmer omzetten. In onze gids over hoe jade ontstaat volgen we elk proces stap voor stap. Beide situaties zijn zeldzaam, en daarom zijn er zo weinig jadeafzettingen.

Is jade waardevol?

Jade kan goedkoop zijn of tot het waardevolste edelsteenmateriaal behoren dat er te koop is, afhankelijk van wat voor jade het is en van de kwaliteit. Onze prijsgids voor jade geeft bedragen per kwaliteit, en in onze gids over waarom jade zo duur is lees je wat de top van de markt drijft. De meeste nefriet en jadeïet van handelskwaliteit zijn redelijk geprijsd, en de prijs stijgt sterk met kleur, doorschijnendheid en textuur.

Breekt jade gemakkelijk?

Jade breekt niet gemakkelijk, maar is ook niet onbreekbaar. Door de taaiheid lopen alledaagse tikjes niet uit op barsten, maar een bangle van jade die op een tegelvloer valt of tegen steen stoot, kan toch barsten of breken. In ons artikel over wat er gebeurt als jade breekt lees je wat je daarna doet en wat het volgens het volksgeloof betekent. Meer dan de helft van de gebroken bangles waarover klanten ons vertellen, viel bij het aan- of uitdoen van de bangle.

Is jade een geboortesteen?

Jade staat niet op de moderne lijst van geboortestenen, al koppelen sommige zogenaamde “mystieke” lijsten jade aan maart. In ons artikel over de vraag of jade een geboortesteen is lees je hoe dun de geschiedenis achter die lijsten is en welke plaats jade heeft in de tradities van de Chinese dierenriem.

Hoe herken je goede en slechte jade?

Goede jade beoordeel je op kleur, doorschijnendheid, textuur, zuiverheid en barsten, maar vóór dat alles moet de jade natuurlijk zijn.

Hoe ziet goede jade eruit?

Goede jade heeft een sterke, egale kleur, zoveel doorschijnendheid als de soort toelaat, een fijne textuur en geen barsten. Bij jadeïet telt de kleur het zwaarst. Nefriet wordt meer beoordeeld op hoe fijn en dicht het materiaal is dan op hoeveel licht erdoorheen gaat.

Twee onderscheidingen in die tabel zorgen vaak voor verwarring bij kopers. Zuiverheid en doorschijnendheid zijn twee verschillende dingen: een stuk kan veel licht doorlaten en toch vol vlekjes zitten. En een barst is niet hetzelfde als een geheelde lijn. Een barst is een breuk in de steen, open aan het oppervlak of verborgen binnenin, die het stuk verzwakt; een geheelde lijn is een natuurlijke naad die weer is dichtgegroeid en is meestal minder ernstig, al tellen de lengte, de diepte en de plaats nog steeds mee, en de naam die iemand uit de handel aan een lijn geeft, bewijst niet welke van de twee het is. Onder een zaklamp zie je allebei als lijnen in de steen, en om ze uit elkaar te houden heb je vergroting en ervaring nodig. Vraag daarom vóór je koopt om foto's van dichtbij, met tegenlicht. Wij sturen die op verzoek van elk stuk.

Wat betekent “pure jade”?

“Pure jade” is geen kwaliteitsaanduiding op een labrapport. Kopers die om “pure jade” vragen, bedoelen meestal een van deze drie dingen: echte jade en geen imitatie, natuurlijke jade die niet gebleekt, niet met polymeer geïmpregneerd en niet geverfd is, of fijne jade met een heldere, egale kleur en zonder barsten. Over de eerste twee geeft een labrapport uitsluitsel. Het derde beoordeel je aan het stuk zelf, met de factoren uit de tabel hierboven, en daarom kan een natuurlijke steen toch gewone jade zijn.

Natuurlijk of behandeld?

Natuurlijke jade is jadeïet of nefriet waarvan de kleur en de structuur uit de grond komen en niet van zuur, polymeer of kleurstof. Bij jadeïet deelt de handel behandelingen in met drie letters:

• Jadeïet type A is niet gebleekt, niet met polymeer geïmpregneerd en niet geverfd. De steen krijgt als afwerking een dunne laag polijstwas, een gebruikelijke laatste stap bij jade, die bij regelmatig dragen wegslijt.
• Jadeïet type B is met zuur gebleekt en daarna met polymeer (of was) geïmpregneerd, dat diep in de steen wordt geperst om de schade te verbergen.
• Jadeïet type C is geverfd, en een stuk dat zowel geïmpregneerd als geverfd is, heet type B+C.

Ook nefriet kan geverfd of gevuld zijn, maar de handel kent er geen lettercategorieën voor. Glas en serpentijn die als jade worden verkocht, zijn imitaties en geen behandelde jade; beide problemen leggen we uit in ons artikel over jade type A, B en C. Met controles thuis kun je je vermoeden versterken of afzwakken, zoals onze gids over hoe je weet of jade echt is laat zien, maar alleen een gemmologisch laboratorium kan bevestigen dat jadeïet type A is, en ons artikel over wat een jadecertificaat bewijst legt uit hoe je het rapport leest.

Sinds 2016 koop ik ruwe jadeïet in Hpakant, en die laat ik in Kunming, in Yunnan, bewerken en polijsten; onze nefriet is materiaal uit Xinjiang dat we via leveranciers inkopen. Alles wat we verkopen is natuurlijk: jadeïet type A, en nefriet die natuurlijk is, niet geverfd. Omdat “Is dit echte jade?” nog altijd de vraag is die ik het vaakst hoor, wordt elk stuk verzonden met een NGTC-identificatiecertificaat, dat je met onze uitleg over het controleren van een NGTC-certificaat kunt vergelijken met de resultaatpagina van het lab zelf. Op onze pagina Over ons lees je meer over hoe BMjade is begonnen.

Bronnen

• Gemological Institute of America. “Jade”. GIA gem encyclopedia. Geraadpleegd in oktober 2026.
• Gemological Institute of America. “Jade Quality Factors”. GIA gem encyclopedia. Geraadpleegd in oktober 2026.
• Harper, Douglas. “Jade (n.1)”. Online Etymology Dictionary. Geraadpleegd in oktober 2026.
• Bradt, R. C., R. E. Newnham en J. V. Biggers. “The Toughness of Jade”. American Mineralogist 58 (1973): 727-732.
• Hughes, Richard W., Olivier Galibert, George Bosshart, Fred Ward, Thet Oo, Mark Smith, Tay Thye Sun en George E. Harlow. “Burmese Jade: The Inscrutable Gem”. Gems & Gemology, voorjaar 2000.